Một cô gái Việt mới 27 tuổi nhưng đã được nhận học bổng sau tiến sỹ trị giá tới gần 200 nghìn bảng Anh (tương đương gần 6 tỉ đồng Việt Nam) cho ý tưởng thay đổi mô hình kinh tế thế giới. Theo cách nói vui của Giáo sư - tiến sỹ Patrick Minford thì nó được ví là “bom nguyên tử, nếu nổ thì không đùa đâu”.

Điều kinh ngạc là ý tưởng ấy đã và đang lay động tới suy nghĩ, quan điểm của nhiều chuyên gia kinh tế Anh và ngày càng có sức thuyết phục.

Nhân vật mà chúng tôi muốn nói tới đó là tiến sỹ trẻ Lê Võ Phương Mai - cán bộ của trường đại học Cardiff (Anh) - thành viên tổ chức nghiên cứu kinh tế của Liverpool, một tấm gương điển hình cho sự học và khả năng chinh phục thế giới bằng kiến thức của người Việt Nam.

Thành tích vượt trội

Là đứa con duy nhất trong gia đình, nhưng ngay từ bé, Mai đã thể hiện là một đứa trẻ mạnh dạn, có tính tự lập cao và khi làm việc gì thường rất cẩn thận, chắc chắn. Chả thế mà, theo trí nhớ của mẹ, những bước đi chập chững đầu tiên trong cuộc đời cũng ít làm bé Mai bị ngã. Suốt 5 năm học cấp 1 tại trường Bế Văn Đàn (Hà Nội), Mai tỏ ra là một học sinh rất thông minh, chăm học, luôn đứng nhất nhì lớp.

Tiến sỹ trẻ Lê Võ Phương Mai  (bìa phải)

12 tuổi, Mai theo bố mẹ sang Nga sinh sống. Sang đến nơi, Mai vào học ngay cùng với các học sinh Nga. Vừa phải cấp tốc học tiếng, nhưng cô bé vẫn theo kịp chương trình học tập ở trường.

Sau 2 năm học, thấy con có năng khiếu đối với các môn thuộc khối tự nhiên, bố mẹ đã khuyến khích Mai thi vào học trường toán lý số 239 nổi tiếng của Nga. Mai đã đứng đầu kỳ thi tuyển sinh và là một trong những học sinh giỏi nhất của trường.

Tốt nghiệp phổ thông, Mai sang Anh học dự bị đại học tại trường Bellebys ở Brighton. Với khả năng vốn có và lòng say mê học, Mai tiếp tục thể hiện là một sinh viên xuất sắc với kết quả học tập cao nhất khóa.

Nhiều bài làm của Mai đã được giáo viên xin giữ lại để làm ví dụ tốt cho các thế hệ sinh viên sau. Ngoài ra, Mai có thể sử dụng thành thạo 3 ngoại ngữ: Nga, Anh và Pháp.

Học đại học tại trường Cardiff, lúc đầu, Mai cũng chưa chọn ngay ngành kinh tế. Cô kể: “Hồi năm thứ nhất học đại học, tôi đăng ký ngành Tài chính – Ngân hàng. Khi đó, kết quả học tập của tôi rất tốt và thấy tôi có vẻ thích nghiên cứu, thầy giáo đã khuyên tôi chuyển sang học chuyên ngành kinh tế, đó cũng chính là mốc gắn tôi với con đường nghiên cứu kinh tế.”

Mai có may mắn hơn nhiều sinh viên khác bởi được một người thầy giỏi và có tâm huyết dìu dắt, nâng đỡ trong suốt những năm đại học cho đến tận bây giờ.

Ông là chuyên gia kinh tế nổi tiếng của Anh, Giáo sư - tiến sỹ Patrick Minford - người đã từng nhiều năm làm cố vấn kinh tế cho Nguyên Thủ tướng Anh, bà Margaret Thatcher. Nhận xét về cô học trò Việt của mình, ông thường nói với mọi người rằng: Đó là một trong những sinh viên học giỏi và thông minh nhất mà ông từng biết. Vì thế, ông và các thầy giáo trong trường không cảm thấy ngạc nhiên khi cô học trò người Việt này luôn có thành tích học tập cao nhất khóa trong suốt những năm đại học.

Không chỉ có vậy, Mai còn là sinh viên đầu tiên của trường Cardiff được đặc cách học tiến sỹ.

Cô cho biết: “Năm 2003, sau khi tốt nghiệp đại học, tôi đã xin được học bổng cao học nhiều nơi như tại trường ĐH Oxford, ĐH Cambrighe, ĐH kinh tế chính trị London, nhưng rồi tôi lại quyết định học tiếp ở trường Cardiff. Do có kết quả học tập xuất sắc, tôi đã được đặc cách học luôn tiến sĩ và duy nhất được nhận học bổng, vì theo quy định bắt buộc phải học qua thạc sỹ mới được làm tiến sỹ. Đề tài nghiên cứu sau tiến sỹ mà tôi được nhận học bổng gần 200 nghìn bảng Anh.”

Năm 2007, Mai đã nhận bằng tiến sỹ khi mới 26 tuổi. Không lâu sau, cô đã được nhận học bổng do Hội đồng kinh tế và các ngành xã hội thuộc Bộ Giáo dục Anh cấp.

Đây là một trong những học bổng có uy tín nhất ở Anh, mỗi năm chỉ cấp tối đa là 15 suất dành cho lĩnh vực kinh tế.

Tuy nhiên, do điều kiện lựa chọn khắt khe, nếu người xin cấp học bổng không đưa ra được chủ đề làm nghiên cứu có sức thuyết phục thì sẽ không thể xin được. Chính vì vậy, có nhiều năm số người nhận được học bổng này rất ít.

Về trường hợp của Mai, theo đánh giá của cơ quan xét cấp học bổng thì chủ đề nghiên cứu này có tác động lớn tới nền kinh tế. Hơn nữa do nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế lại bao gồm nhiều kiến thức về toán học nên Mai đựơc nhận học bổng kéo dài tới 2 năm (từ năm 2008-2010) với số tiền gần 200 nghìn bảng Anh (tương đương gần 6 tỷ đồng Việt Nam). 

Đề tài “bom nguyên tử”

Để nói tường tận về đề tài nghiên cứu mà Mai đã được nhận học bổng với phạm vi chỉ trong một khuôn khổ trang giấy là điều không thể, nhưng theo cách giải thích Mai thì có thể hiểu là dùng một thuật toán để kiểm tra các mô hình kinh tế.

Nhờ đó, cô đã chỉ ra mô hình kinh tế vĩ mô đang được áp dụng phổ biến các nước phát triển có những điểm chưa chuẩn xác và không thể dùng riêng mô hình này để chuẩn đoán nền kinh tế, cần phải có một sự thay đổi.

Cô cũng đã chứng minh rằng nền kinh tế Mỹ không thể dùng riêng mô hình này mà phải thêm những mô phỏng khác thì mới chuẩn xác hơn. “Tôi xây dựng mô hình mới dựa trên thuyết mô hình kinh tế hiện nay có tên là New Keynesian với một thuyết cũ hơn là New Classical. Thông qua các dữ liệu sẵn có, tôi đã chứng minh được rằng, nền kinh tế được mô phỏng theo hai thuyết này gặp nhau sẽ thấy đúng hơn” – TS Mai nói. 

Thực tế, đây là ý tưởng nghiên cứu mới và ảnh hưởng của nó có thể sẽ lớn đến cách kinh tế vĩ mô được mô phỏng. Theo cách nói vui của Giáo sư - tiến sỹ Patrick Minford thì nó được ví là “bom nguyên tử, nếu nổ thì không đùa đâu”. Hơn nữa, nhân vật đang làm “bom nguyên tử” ấy chỉ là một cô gái mới 27 tuổi, trong khi thông thường để nghiên cứu được các mô hình kinh tế vĩ mô phải là những chuyên gia kinh tế giỏi và có nhiều năm kinh nghiệm.

Sự khác biệt đó có thể lý giải vì sao, bên cạnh những người ủng hộ đồng tình, Mai đã gặp không ít những phản ứng, thậm chí là mạnh mẽ, quyết liệt từ các chuyên gia trong giới kinh tế.

Theo cô tiến sỹ trẻ, chuyện này cũng là bình thường vì trong kinh tế vĩ mô có rất nhiều trường phái. Song điều quan trọng là nghiên cứu đó có tính thực thi nên đã tác động lớn tới suy nghĩ của những người làm về chính sách, nghĩa là phải dùng các mô hình khác chứ không thể dùng mô hình như bây giờ.

Cùng với việc hoàn thành nghiên cứu mô hình mới, hiện tại Mai cũng đang thực hiện đề tài mới về Bong bóng giá cả đối với các thị trường như: vàng, bất động sản, chứng khoán, vật liệu… và cách xử lý của nhà nước. Việc nghiên cứu đề tài tiếp theo cũng là cách củng cố cho mô hình mới mà cô đưa ra…

Giờ đây, cái tên TS Lê Võ Phương Mai gắn với ý tưởng thay đổi mô hình kinh tế thế giới không chỉ được giới chuyên gia kinh tế ở Anh chú ý mà cả chuyên gia kinh tế ở nước khác. Cô vừa cho biết, một chuyên gia kinh tế Mỹ đang đề nghị cô cùng hợp tác để viết bài liên quan đến đề tài mà cô đang nghiên cứu.

Công việc của Mai giờ khá bận rộn. Vừa giảng dạy, nghiên cứu tại trường, vừa dành thời gian đi thuyết trình và viết bài.

Bên cạnh đó, cô cũng thường xuyên giúp đỡ các sinh viên Việt Nam sang Anh học tập, nhất là những sinh viên ham học, hàng năm tranh thủ về nước giới thiệu các cơ hội học tập ở Anh cho các học sinh, sinh viên Việt Nam. Mai có một tâm nguyện là muốn giúp thật nhiều người Việt được đi học ở nước ngoài bởi cô nhận ra rằng người Việt Nam sẽ phát huy được khả năng cả trong học tập và làm việc nếu họ có môi trường tốt.

Hơn thế nữa, điều đó cũng giúp Mai cảm thấy tự hào và gắn bó hơn với quê hương Việt Nam. Mai đã từng tâm sự: “Khi đứng trên bục giảng, tôi cảm thấy chạnh lòng vì thấy có ít sinh viên Việt Nam quá, mà đó không phải do chúng ta thua kém về trình độ. Tôi mong có thể giúp được càng nhiều em sang đây học càng tốt”.

Theo Phununet