(ĐCSVN)-Tiêm chích ma tuý là một trong những con đường chủ yếu dẫn đến lây nhiễm HIV/AIDS. Điều trị thay thế bằng Methadone là nhằm khống chế con đường lây nhiễm này. Methadone là một chất gây nghiện tổng hợp ít độc và an toàn hơn được dùng bằng đường uống để điều trị thay thế nghiện thuốc phiện, ma tuý.

Điều trị bằng Methadone là để thay thế cho các chất ma tuý nhằm làm cho người nghiện không lệ thuộc vào việc dùng chất ma tuý bất hợp pháp, giảm tử vong liên quan đến ma tuý, giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh lây truyền qua đường tiêm chích như HIV, viêm gan B,C, cải thiện tình trạng sức khoẻ, tạo điều kiện cho người nghiện có việc làm và ổn định cuộc sống, giảm thiểu hành vi phạm tội.

Mỗi ngày một lần người nghiện đến cơ sở y tế uống thuốc, sau đó có thể sinh hoạt bình thường như mọi người, không còn cảm giác đói thuốc. Thời gian uống thuốc liên tục tối thiểu là 1 năm, tối đa là 3 năm. Tuy nhiên, trong thời gian sử dụng Methadone tuyệt đối không được sử dụng bất kỳ chất ma tuý nào khác, kể cả rượu, bia vì có thể gây nguy hiểm thậm chí dẫn đến tử vong. Kinh nghiệm các nước cho thấy, rất ít người đã dùng Methadone trở lại sử dụng heroin. Sau thời gian nhất định điều trị thay thế bằng Methadone để cai nghiện ma túy sẽ tiến tới cai nghiện tiếp Methadone. Như vậy, điều trị thay thế bằng Methadone có lợi ích kép đối với HIV/AIDS và ma tuý: Ngăn chặn nguy cơ lây lan HIV/AIDS và giảm tác hại về nhiều mặt của nghiện ma tuý, vừa có lợi cho người nghiện vừa có lợi cho xã hội.

Trên thế giới có một số phương pháp điều trị thay thế, như điều trị thay thế bằng Methadone, bằng Buprenorphin, bằng LAMM... nhưng điều trị thay thế bằng Methadone là phổ biến nhất, ngoài ra còn có điều trị đối kháng bằng Naltrexone. Phương pháp điều trị thay thế bằng Methadone đã được nhiều nước và vùng lãnh thổ áp dụng từ lâu và chứng tỏ rất hiệu quả, như ở Mỹ áp dụng cách đây 42 năm, Hà Lan trên 25 năm, Hồng Kông 34 năm, Australia trên 20 năm; các nước trong khu vực Đông Nam Á như Thái Lan, Philippin, Mianma. Indônexia, Malaixia cũng đã áp dụng. Trung Quốc thí điểm vào năm 2000, áp dụng vào năm 2003 với 8 phòng tại cộng đồng, mở rộng thành 100 phòng trên cả nước vào cuối năm 2005. Dự kiến 3 năm tới sẽ có khoảng từ 1000 đến 1500 phòng cung cấp dịch vụ cho 200.000 đến 300.000 người nghiện ma tuý.

Xin dẫn ra một số kết quả nghiên cứu về lợi ích của phương pháp điều trị thay thế bằng Methadone. Tại Mỹ, nghiên cứu của Viện quốc gia về lạm dụng ma tuý cho thấy điều trị bằng Methadone làm giảm sử dụng heroin 70%, giảm 57% các hành vi phạm tội, tăng 24% số người nghiện có thể lao động toàn bộ thời gian, sau 2 năm đầu tiên điều trị chỉ còn 15% sử dụng ma tuý. Hiệu quả về chi phí rất rõ: Điều trị thay thế bằng Methadone chỉ trả 4000 USD/ người/ năm, trong khi đó chi phí phải trả cho việc lưu giữ người nghiện là từ 20.200 đến 23.500 USD/ năm, đối với người nghiện ma tuý nhiễm HIV thì chi phí điều trị một năm lại càng cao.

Tại Hồng Kông, trong 5 năm đầu tiên áp dụng điều trị thay thế bằng Methadone thì số người nghiện ma tuý phạm tội giảm 70%, từ năm 1991 đến 2000 chỉ có 2% tổng số người nhiễm HIV là do tiêm chích ma tuý. Tại một thành phố thuộc tỉnh Vân Nam Trung Quốc, sau khi có các phòng điều trị thay thế bằng Methadone, các hành vi tiêm chích, phạm tội giảm, giá heroin trên thị trường cũng giảm liên tục. Theo tính toán, nếu áp dụng phương pháp điều trị thay thế bằng Methadone sẽ giảm 10 lần chi phí so với sử dụng heroin ở mức thấp nhất của một người nghiện/ năm.

Điều trị thay thế bằng Methadone không phải là phương pháp duy nhất và hay nhất. Tuy nhiên, đứng trước tình hình lây nhiễm HIV/AIDS qua đường tiêm chích ma tuý như hiện nay, rõ ràng Methadone là sự lựa chọn “ kép” phù hợp và có nhiều ưu điểm. Nước ta mới thí điểm ở phạm vi rất hẹp, còn những rào cản về pháp lý, Methadone được cho là một dạng chất ma tuý, cấm sử dụng. Cần cho phép sử dụng Methadone có điều kiện (tương tự như Morphin trong y tế).

Vũ Hùng